<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="L2_00016">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title level="s">Digitale Edition Grazer Nuntiaturberichte (1580-[1602])</title>
                <title type="iso-date" notAfter="1582-08-15" cert="low" n="1">vermutlich vor
                    1582-08-15</title>
                <title level="a">16. (Augsburg, 1582 vor August 15)</title>
                <author ref="http://d-nb.info/gnd/118576658">Malaspina, Germanico</author>
                <respStmt>
                    <persName>Kroissenbrunner Martin</persName>
                    <resp>Transkription und TEI-Kodierung</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName>Kofler Sabine</persName>
                    <resp>Lektorat</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName>Schopper Daniel</persName>
                    <resp>Beratung</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName ref="https://d-nb.info/gnd/13281899X">Kurz Stephan</persName>
                    <resp>Beratung</resp>
                </respStmt>
                <funder>
                    <persName ref="https://d-nb.info/gnd/1155422082">Gottsmann Andreas</persName>
                    <address>
                        <orgName>Historisches Institut beim Österreichischen Kulturforum in
                            Rom</orgName>
                        <street>Viale Bruno Buozzi 111-113</street>
                        <settlement>Rom</settlement>
                        <postCode>00197</postCode>
                        <country>Italien</country>
                    </address>
                </funder>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>Austrian Centre for Digital Humanities and Cultural Heritage</publisher>
                <pubPlace>Vienna</pubPlace>
                <date when="2024">2024</date>
                <availability>
                    <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.de">
                        <p>Sie dürfen: Teilen – das Material in jedwedem Format oder Medium
                            vervielfältigen und weiterverbreiten Bearbeiten – das Material remixen,
                            verändern und darauf aufbauen und zwar für beliebige Zwecke, sogar
                            kommerziell.</p>
                        <p>Der Lizenzgeber kann diese Freiheiten nicht widerrufen solange Sie sich
                            an die Lizenzbedingungen halten. Unter folgenden Bedingungen:</p>
                        <p>Namensnennung – Sie müssen angemessene Urheber- und Rechteangaben machen,
                            einen Link zur Lizenz beifügen und angeben, ob Änderungen vorgenommen
                            wurden. Diese Angaben dürfen in jeder angemessenen Art und Weise gemacht
                            werden, allerdings nicht so, dass der Eindruck entsteht, der Lizenzgeber
                            unterstütze gerade Sie oder Ihre Nutzung besonders. Keine weiteren
                            Einschränkungen – Sie dürfen keine zusätzlichen Klauseln oder technische
                            Verfahren einsetzen, die anderen rechtlich irgendetwas untersagen, was
                            die Lizenz erlaubt.</p>
                        <p>Hinweise:</p>
                        <p>Sie müssen sich nicht an diese Lizenz halten hinsichtlich solcher Teile
                            des Materials, die gemeinfrei sind, oder soweit Ihre Nutzungshandlungen
                            durch Ausnahmen und Schranken des Urheberrechts gedeckt sind. Es werden
                            keine Garantien gegeben und auch keine Gewähr geleistet. Die Lizenz
                            verschafft Ihnen möglicherweise nicht alle Erlaubnisse, die Sie für die
                            jeweilige Nutzung brauchen. Es können beispielsweise andere Rechte wie
                            Persönlichkeits- und Datenschutzrechte zu beachten sein, die Ihre
                            Nutzung des Materials entsprechend beschränken.</p>
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <seriesStmt>
                <p>Machine-Readable Transcriptions of the Correspondence of the Nuncio in Graz
                    (1580-[1602])</p>
            </seriesStmt>
            <sourceDesc>
                <biblStruct corresp="book">
                    <monogr>
                        <editor>
                            <persName ref="https://d-nb.info/gnd/118968440">Rainer Johann</persName>
                        </editor>
                        <respStmt>
                            <resp>Mitarbeit</resp>
                            <persName ref="https://d-nb.info/gnd/14367465X">Weiss Sabine</persName>
                        </respStmt>
                        <title type="main">Grazer Nuntiatur</title>
                        <title type="sub">Nuntiatur des Germanico Malaspina und des Giovanni Andrea
                            Caligari; 1582-1587</title>
                        <idno type="ISBN">3-7001-0424-3</idno>
                        <imprint>
                            <pubPlace>Wien</pubPlace>
                            <date>1981</date>
                            <publisher>
                                <orgName>Österreichische Akademie der Wissenschaften</orgName>
                                <orgName>Österreichisches Kulturinstitut in Rom</orgName>
                            </publisher>
                            <respStmt>
                                <resp>Unterstützung bei Herausgabe</resp>
                                <orgName>Historische Landeskommission für Steiermark</orgName>
                            </respStmt>
                        </imprint>
                        <biblScope unit="volume" n="2">2. Band</biblScope>
                        <extent>
                            <measure unit="pages" quantity="526">526 Seiten</measure>
                        </extent>
                    </monogr>
                    <series>
                        <title type="main">Publikationen des Österreichischen Kulturinstituts in
                            Rom</title>
                        <title type="sub">Nuntiaturberichte</title>
                    </series>
                </biblStruct>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>
                            <lb/>Arch. Vat. Nunz. Germ. 100, f. 538r—539v, gleichzeitige
                            Kop.</collection>
                    </msIdentifier>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <profileDesc>
            <correspDesc n="L2_00016">
                <correspAction type="sent">
                    <persName ref="http://d-nb.info/gnd/118576658">Malaspina, Germanico</persName>
                    <date notAfter="1582-08-15" n="1" cert="low"/>
                    <placeName ref="http://www.geonames.org/2954172" cert="low">Augsburg</placeName>
                </correspAction>
                <correspContext>
                    <ref subtype="previous_letter" type="withinCollection" target="L2_00015.xml">15.
                        Gallio an Malaspina - Rom, 1582 August 11</ref>
                    <ref subtype="next_letter" type="withinCollection" target="L2_00017.xml">17.
                        (Augsburg, 1582 vor August 15)</ref>
                </correspContext>
            </correspDesc>
            <abstract>
                <p>Memoriale Malaspinas über das Religionsgeschäft in Innerösterreich zur
                    Information des Kaisers.<note xml:id="FN2_00016_01" type="footnote">Die
                        Autorschaft Malaspinas geht aus Erwähnung in Berichten vom 7. Juli und 15.
                        August (Nr. 9 und 18) hervor.</note></p>
            </abstract>
        </profileDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <head n="16">(Augsburg, 1582 vor August 15)</head>
            <div>
                <pb xml:id="P2_0000022"/>
                <p>Ser.mus archidux Carolus post bonam cum suis consiliariis consultationem plane
                    iudicat non solum reliquias, quae supersunt catholicae religionis, sed neque
                    potestatem auctoritatemque suam ad provintias sibi subiectas gubernandas
                    necessariam vix posse diutius in tanta religionis varietate conservari.<note
                        xml:id="FN2_00016_02" type="footnote">Die in diesem Memoriale enthaltenen
                        Gedanken finden sich zum Teil bereits in einer anfangs Dezember 1581 von
                        Malaspina verfaßten Schrift über die Gewissensverpflichtung des Fürsten zum
                        Religionsgeschäft (Rainer, Grazer Nuntiatur I, S. 355—357).</note></p>
                <p>Hinc S. Ser.tas agnoscit divino et humano se iure teneri ad omnia tentanda, ut
                    catholicam religionem ab haereticis deformatam et oppressam in pristinum suum
                    statum vendicet auctoritatemque suam iam omnino labefactatam recuperit.</p>
                <p>Quamvis autem optandum esset, ut haereticorum pravitas a principe penitus
                    exterminaretur, quia tum id ab eo hoc tempore fieri non potest, restat, ut ea
                    tamen urgeamus, quae faciliora sunt et quae cum principibus consultata sunt et
                    precipue cum M.te Ces., quae modum in hoc negotio tam apertum praescripsit, ut
                    errari difficile possit, modo S. Ser.tas sicuti pie aggressa est ita strenue
                    pergat.</p>
                <p>Et quamvis princeps in concessionibus de religione perexerit sub certis
                    conditionibus, prout verba concessionum satis indicant, quia tamen ipsi
                    praedictas conditiones non servarunt, certum est principem nullo iure teneri sua
                    illis promissa servare, tamen S. Cel.do accepto Caesaris consilio secundum
                    eiusdem consilium genuinam suarum concessionum declarationem fecit nihilomnino
                        revocando.<note xml:id="FN2_00016_03" type="footnote">In der den beiden
                        adeligen Ständen am steirischen Märzlandtag 1582 gegebenen landesfürstlichen
                        Resolution heißt es, daß Erzherzog Karl die ihnen aus besonderen Gnaden
                        gegebene Toleranz nach den damit gemachten schlechten Erfahrungen jederzeit
                        „absoluta potestate“ aufheben könne (Loserth, FRA II/50, S. 277).</note></p>
                <p>Verum cum princeps eam subditis suis declarationem promulgasset, noluerunt illam
                    recipere, cum tamen iura velint, ut unusquisque sit suorum verborum interpres,
                    et quamvis S. Ser.tas nullam in tali declaratione de nobilibus et baronibus
                    mentionem fecerit, sed tamen de civibus et popularibus, tamen nobiles sumpserunt
                    patrocinium ipsorum sub hoc pretextum, quod sicut in contributionibus sunt
                    coniuncti, ita in religione nolunt separari.</p>
                <p>Addiderunt etiam principem concessisse illis ea omnia, quae nobilibus concessit
                    in quattuor civitatibus,<note xml:id="FN2_00016_04" type="footnote">Graz,
                        Judenburg, Klagenfurt und Laibach (ebenda, S. 2f.).</note>et ad hoc
                    confirmandum <pb xml:id="P2_0000023"/>adducunt verba principis in decreto
                    concessionis contenta: Videlicet possunt esse tuti cives et populares me
                    quemadmodum hactenus propter religionem ipsos in conscientia nulla molestia
                    affeci, ita post, hac neque capillum a capite illorum ablaturum. Hinc est, ut
                    cum princeps nunc lutheranum exercitium illis inhibeat, <note
                        xml:id="FN2_00016_05" type="footnote">Mit dem Religionsdekret vom 10.
                        Dezember 1580 (Rainer, Grazer Nuntiatur I, S. 146—151; Loserth, FRA II/50,
                        S. 78—83).</note>dicant sibi non modo molestia inferri, sed neque promissa
                    servari. Contra vero princeps respondet reservasse sibi omnium civitatum
                    dispositionem circa religionem et aperte mandavisse, ut in omnibus suis
                    civitatibus nulla alia religio nec publice nec privatim exerceretur quam
                    catholicam romanam et tamen civibus et popularibus promisisse se non conpulsurum
                    illos ad exercitium catholicum usurpandum, haereticum tamen illis
                    inhibuisse.</p>
                <p>Interim tamen isti non parent et princeps timet, ne si eos ad parendum decreto
                    cogere velit a contributionibus distant et populus Grecensis contumaciter
                    aliquid moliatur, proinde dubium relinquitur, num princeps absque periculo
                    possit decreti executionem tentare, sed quoniam status ecclesiasticus, quod ad
                    contributiones attinet, nobiles, barones et civitates omnes longe superat<note
                        xml:id="FN2_00016_06" type="footnote">Der Anteil des Prälatenstandes an den
                        Kosten für die Sicherung der Türkengrenze war bereits in den vom Landtag
                        bewilligten ordentlichen Mitteln sehr beachtlich und wurde durch
                        Sonderabgaben noch wesentlich erhöht (Rainer, Grazer Nuntiatur I, S. 181,
                        Anm. 8).</note>et paratissimus est sua contributione vel nobilibus
                    recusantibus pios principis conatus iuvare, nihil est, quod princeps in decreti
                    executione timeat, presertim cum iam nobiles et barones comitia absolverint et
                    contribuerint. Quod vero ad civitatem Grecensem attinet, quo in statu sit, quam
                    munitam et validam arcem ibi S. Ser.tas habeat, nemo ignorat, ut proinde nullum
                    in executione decreti periculum inesse videatur. Et licet ingenium humanum de
                    futuris nihil certi statuere possit, cum tamen S. Cel.do iustissimam causam
                    habeat atque adeo in Dei providentia confidere debeat, consultius S. Ser.ti
                    videtur, ut a periculo, in quo nunc versatur, manifesto se eripiat.</p>
                <p>Sunt autem magnopere animadvertenda verba a principe nuper et oretenus et
                    scriptis aperte nobilibus omnibus prolata, se malle vitam et statum amittere,
                    quam decretum publicatum revocare. Nam si retrocederet et exequenda non curaret,
                    quae promulgavit, omnem auctoritatem existimationemque apud subditos amitteret.
                    Cum igitur ex una parte certum sit fore, ut si conatibus haereticorum non ob<pb
                        xml:id="P2_0000024"/>sistatur potestas principis temporalis et religio
                    catholica extremum exitum adeat, ex alia vero parte cum S. Ser.tas in ea
                    sublevanda maximum se periculum subire existimet, merito ad eum confugit, qui
                    non solum caput est suae familiae verum etiam universae christianae reipublicae
                    temporale. Et ut igitur opus dignum S. M.te, ut principem sibi devinctissimum
                    procuret ope et consilio iuvare, ut quod cepit feliciter perficiat.</p>
                <p>Et primo videtur mature considerandum an S. Ser.tas aliqua ex parte vel omnino
                    revocet decreto concessiones factas.<note xml:id="FN2_00016_07" type="footnote"
                        >Gemeint ist die Religionskonzession von 1572 (Loserth, Reformation und
                        Gegenreformation, S. 177ff.).</note>Qua in re videretur expediens, ut
                    conficeretur scriptum nomine S. M.tis principis subditis promulgandum aut a
                    commissariis delegatis aut ea forma, quae M.ti S. commodior esse videbitur.
                    Preterea si necessitas ita postulaverit, eos monere, quod si non paruerint
                    decreto et minati fuerint se nolle contribuere, imperium, cui non aequum
                    videtur, ut finium securitas pendeat ex differentiis et litibus, quae inter S.
                    Ser.tem et illos quotidie oriuntur, nihil omnino daturum, si nolint ipsi quod
                    iustum est contribuere. Hoc si factum fuerit, spes est fore, ut ipsi
                    acquiescant, et quando id, quod Deus avertat, non contingerit, tunc alterius
                    deliberari poterit. Quo casu S. S.tas non consilio solum, sed etiam auxilio ita
                    prospexit in presenti et recepit se inposterum quotiescunque opus fuerit omnibus
                    S. Ser.tis rebus affuturam, ut non temere sperandum videatur, quin eum, quem
                    optamus, exitum sit negotium habiturum.</p>
            </div>
        </body>
    </text>
</TEI>
