Digitale Edition Grazer Nuntiaturberichte (1580-[1602]) zwischen 1592-10-27 und 1592-10-31 46. B. von Eichstätt an Portia - St. Willibaldsberg, 1592 Oktober 27/31 Eichstätt, Bischof, Kaspar Kroissenbrunner Martin Transkription und TEI-Kodierung Kofler Sabine Lektorat Schopper Daniel Beratung Kurz Stephan Beratung Gottsmann Andreas
Historisches Institut beim Österreichischen Kulturforum in Rom Viale Bruno Buozzi 111-113 Rom 00197 Italien
Austrian Centre for Digital Humanities and Cultural Heritage Vienna 2024

Sie dürfen: Teilen – das Material in jedwedem Format oder Medium vervielfältigen und weiterverbreiten Bearbeiten – das Material remixen, verändern und darauf aufbauen und zwar für beliebige Zwecke, sogar kommerziell.

Der Lizenzgeber kann diese Freiheiten nicht widerrufen solange Sie sich an die Lizenzbedingungen halten. Unter folgenden Bedingungen:

Namensnennung – Sie müssen angemessene Urheber- und Rechteangaben machen, einen Link zur Lizenz beifügen und angeben, ob Änderungen vorgenommen wurden. Diese Angaben dürfen in jeder angemessenen Art und Weise gemacht werden, allerdings nicht so, dass der Eindruck entsteht, der Lizenzgeber unterstütze gerade Sie oder Ihre Nutzung besonders. Keine weiteren Einschränkungen – Sie dürfen keine zusätzlichen Klauseln oder technische Verfahren einsetzen, die anderen rechtlich irgendetwas untersagen, was die Lizenz erlaubt.

Hinweise:

Sie müssen sich nicht an diese Lizenz halten hinsichtlich solcher Teile des Materials, die gemeinfrei sind, oder soweit Ihre Nutzungshandlungen durch Ausnahmen und Schranken des Urheberrechts gedeckt sind. Es werden keine Garantien gegeben und auch keine Gewähr geleistet. Die Lizenz verschafft Ihnen möglicherweise nicht alle Erlaubnisse, die Sie für die jeweilige Nutzung brauchen. Es können beispielsweise andere Rechte wie Persönlichkeits- und Datenschutzrechte zu beachten sein, die Ihre Nutzung des Materials entsprechend beschränken.

Machine-Readable Transcriptions of the Correspondence of the Nuncio in Graz (1580-[1602])

 Rainer Johann Mitarbeit Noflatscher Heinz Rainer Christian Grazer Nuntiatur Nuntiatur des Girolamo Portia und Korrespondenz des Hans Kobenzl; 1592-1595 3-7001-2964-5 Wien 2001 Österreichische Akademie der Wissenschaften Historisches Institut beim Österreichischen Kulturinstitut in Rom Bösel Richard Fillitz Hermann Unterstützung bei Herausgabe Historische Landeskommission für Steiermark 3. Band 484 Seiten Publikationen des Historischen Instituts beim Österreichischen Kulturinstitut in Rom Nuntiaturberichte Arch. Vat. F. Borg. III, vol. 68b, f. 47r–51v, Orig. Eichstätt, Bischof, Kaspar Eichstätt Portia, Girolamo Eichstätt, Bischof, Kaspar - Portia, Girolamo 45. Ehzg Ernst an Portia - Graz, 1592 Oktober 25 47. Aldobrandini an Portia - Rom, 1592 Oktober 31 39. B. von Eichstätt an Portia - St. Willibaldsberg, 1592 Oktober 3 49. B. von Eichstätt an Portia - St. Willibaldsberg, 1592 November 2

Widerlegt die bei Nuntius Portia gegen ihn vorgebrachten Beschuldigungen betreffs Aufschub der Bischofsweihe, Entlassung und Zurücksetzung von Adeligen und Einstellung einfacher Leute zweifelhaften Rufes, Aneignung von Abgaben der schwer bedrückten Untertanen und Entnahme von 10.000 fl. aus der Kammer, Umgang mit Frauen, Wegnahme der Pfarre Grafensteinberg durch häretischen Markgrafen von Ansbach.

 B. von Eichstätt an Portia - St. Willibaldsberg, 1592 Oktober 27/31

Brevis Resolutio

Nostri Gaspari D.G. episcopi Eistett. ad certa capita coram reverendissimo et Ill.mo D. nuntio apostolico a malevolis nostris obiecta. Et per praesidem nostri seminarii Eistadiani doctorem Robertum Turnerum ex legatione a praefato domino nuntio nobis relata 27 octobris anno 1592.

Obiicitur nobis non curasse nos initiandum consecrandumque contra canonem contra pacta contra morem.

Ad hoc primum obiectum diffiteri haud possumus nos minus recte fecisse quod consecrationem tam diu distulerimus. At si S. D. N. ipsique rev.mus nuntius causam rei penitius cognituri sint; quibus nempe molestiis a nostro capitulo mox ab ipsa electione divexati fuerimus dubium nobis nullum fore, quim sufficienter excusati erimus. De quibus quidem acceptis molestiis in nostris ad dominum nuntium proximis literis breviter conquesti sumusSiehe Nr. 39 A.2, Nr. 52..

Obiicitur nobis de nobilitate contempta, et in ordinem redacta ab homine extracto exsutrina et non bonae famae.

In hoc secundo capite summam nobis iniuriam fieri respondimus quasi egregios nobilis ex aula eiecerimus, et homines viles susceperimus. Cum tamen nobilis nullus a nobis licentiatus fuerit, sed certi quidam nolentes necessaria illa ordinatione aeconomiae aulicarum a nobis instituta. Victitare sua sfronte abivisse quos retinere haud fuerit expediens nisi priorem luxum aulae ad extremam prodigalitatem vergentem diutius sufferre vellemus inter quos nobilis etiam aulae praefectum extitisse qui ante nostram confirmationem dimissionem petiit quem diutius detinere etiam ipsi capitulo nequaque expediens visum est. Quamobrem interim illum ipsum in quem adeo odium et invidia mo debachantur. Casparum Reiffer suscepimus. Qui quidem perviginti et amplius annos capituli oblaicus existens bona venia et insigni cum testimonio integerrime per functi muneris ab eodem capitulo discesserit ac nobis eiusmodi testimoniales exibuerit ut interia quo nobilem catholicum nancisci liceat, vices praefecti aulae illi imposuerimus: principaliter vero eius opera in aeconomia in ordinem redigenda usi hactenus qua in re adeo se fidelem gessit ut ex eius solertia, et vigilantia a liquot millibus comparsum sit. Igitur quod capitulum iam tandem eum nobis ministrum nolit; per mirum videri. Si quidem initio eius assumptionem haud improbavit, unde per grave nobis futurum eundem ipsum cuius fidelem operam, allegata cum utilitate publica experti sumus, ex meta invidea aulica dimettere cum is minima gg. munia subeat, g. nobilis quisque subire subire haud dignaretur. Nihil vero nobis gratius exhiberi posse (quemadmodum a capitulo voce, et scripto aliquoties petivimus) quam siquis catholicus nobilis imperfectum aulae denuo conquiri posset.

Nos in Bavaria, aut Svevia amicitias nobilium unde catholici haberi possint, nullas habere francos communiter lutheranos esse, e quibus iam dudum insignitur qualificatos pre manibus nos habituros fuisse si religio pateretur.

Obiicitur nos pecuniam corradere per fas, et nefas, nec in poenis irrogandis habere rationem iuris.

Huic tertio obiecto respondemus, quando quidem multis grassatibus exemplo opus est exigisse episcopatus multiplicia accepta damna his superioribus annis per ministros, et officiales, quorum plerique per fas et nefas ex officiis suis ditati, miseros subditos graviter emunxerunt, ut severius in quosdam animaduerti oportuerit. Quorum profecto multas ne in obulo nobis, sed aerario publico intulisse. Insuper acta processui in unum conscribi fecimus, ut ea in omnem eventum palam proponi possint: ex quibus mox apparere de iustitia, nel iniustitia facta. Quamobrem nos paratos, si quem contra rationem iuris multaverimus, pro uno denario, duos restituere.

Obiicitur de camera onerata decem millibus istius ministri et huius causa bonorum virorum, et piarum etiam causarum pecuniam esse exclusam.

Et hanc meram calumniam esse respondemus, tantum enim abest, ut illis decem millibus camera onerata sit; ut ipsum capitulum hisci periculosis temporibus per necessarium duxerit in omnem occurrentiam pecunias ac cumulari, unde cum pleno capitulari consensu, et appenso sigillo ista decem millia in cameram recepta fuisse. Hac etiam cum consideratione, ut is novus minter tanto arctiori fidelitate adstingeretur, quo episcopatui hac ipsa pecuniae susceptione eo melius cautum foret. Quam quidem summan, una cum aliisviginti quinque millibus per nos intra unum annum ex aeconomica frugalitate in aerarium presente decano, ac senioribus capitali reposita fuisse, et clavis ipsis traditas, ut sine ipsis ne abulus expromi possit. Sicuti nec reliqua pecunia ad usum quotidianum deserniens absq. facto camerarii expromi solita, qui et solus novit aperire cistas, ac nobis apertura illarum in hodiernum diem incognita sit. Porro ex accidentali pecunia hactenus ultra quatuor millia ad manus nostras non pervenisse (excepto peculio qui cuique episcopo ex longa traditione patrum hic competere solet). Quorum quidem expositionem usque ad ultimum quadrantem nos annotasse, quam omni hora ubi necesse fuerit exhibere parate sumus. Ac foret sane optandium aerarium episcopale ita comparatum nos invenisse, ut non foret necesse et eodem reparando dies noctesque cogitare. Verum reperisse nos sub ingressum nostri reginunis ultra centum sexaginta millia aeris alieni per antecessores relicti; ad cuius dissolutionis felix auspicium, illa supra comparsa hoc anno 1592 capitulo in aerarium inferenda nos abtulisse. Et qua etiam illata summa ad viginta millia mox in redemptionem tot millium ipso decano semper presente et ex consensu capitulari aerarium aperiente, hoc eodem anno impensa fuisse. Nequaque vero aliquid piarum causarum uti insimulamur redemptum sed in hodiernum diem census ad huc piedi: adeo ut unicum aerarii bonum respexerit quicquid hactenus vel multtando vel parsimonia, vel in census accepte aut redempte pecunia a nobis actum est. Praesertim assumptione in cameram illorum obiectorum decem millium ab illo ministro et (?) quo supra. Quam quidem summa hac ipsa die dati huius ressolutionis nostrae sacrae caes: maiitis ad nos ob id ablegato commissario in contributionem ingruentis belli turcici obedientur contulimus. Neque tamen idcirco subditos nostros collectare, sicuti quidem a cesarea maiite plenam facultatem habemus, sed iisdem populis, quam diu erit possibile excommiseratione parcere intendimus. Ecce ergo quantum boni attulere illa decem millia.

Obiicitur de perpetua cohabitatione cum faemina in privatis aedibus contra dignitatem principis et cum scandolo respondemus neminem amantem veritatis dicere posse exquo tempore confirmationem episcopalem ex urbe suscepimus nosunqua in illis privatis aedibus curiae nostrae cononicalis habitasse amplius: sed tantum quoties valetudini q (?) subinde afflictissima operam dare necesse est, nos inibi morari solitos cuius equidem necessitatis medicos giirurgos et pharmacopolas testes oculatos existere, qui quidem misererimam constitutionem nostri corporis ad unquem cognitam habent, ut merito nostris adversariis huius cohabitationis obtrectatoribus eiusmodi corporis constitutio optanda foret. Huc accedit ipsius met faeminae aetas et habitus, ut eius respectu vel nulla vel parva eius consideratio habenda sit. Quicquid tamen hoc sit, si inde scandalii oriatur nos causam et occasionem scandali; quantum in nobis erit serio amoturos.

Obiicitur suspicio nuntiarii cum hac faemina, super qua nefandissima insimulatione Deum qui ipsa veritas est testamur, nihil minus in mentem nobis unquam venisse. Quin imo si nec ipsum Deum nec salutem animae nostrae per oculis habere vellemus, nobilitas saltem generis nostri eiusmodi nefarias cogitationes excluderet. Calumniam ergo hanc esse plusque diabolicam.

Obiicitur boni viri submoti et in horum locum substituti, soli faeminae affines.

Ad hoc obiectum respondemus: submovisse nos solum ex aula, et officiis, quos minus fideles deprehendimus, aut q alias intollera biles etiam ipsi capitulo videbantur. Ac substituisse, quos pro tempore idoniores ac fideliores per manibus habere potuimus, nullo sane respectu aginentium (?) habito dummo alias integritatis vitae ac morum testimonia haberent.

Obiicitur nos excidisse iure episcopatus quod contra concilium Tridentinum post sex menses nos non curaverimus consecrandos.

Ad hoc respondemus non in curia, non dolo, non contemptu aut ex aliqua inobedientia consecrationem a nobis dilatam, sed ex urgentibus ac prementibus causis quas supra in responsa ad primum obiectum allegavimus. Nec hoc nobis magnam esse culpam, qua idem ab aliis vidimus factum, idque sine legitima fortasse causa. Circa ereptum nuper parochiam in GrauenstinbergGrafensteinberg ca 50 km nordwestlich von Eichstätt.per marchionem vicinum haereticum principem Markgraf Georg Friedrich..

Respondemus causas huius invasionis, severeptionis istas revera esse, quod ea parochia sub eusdem Marchionis temporali dominio meri imperii competere dignoscatur vigore nempe pacis religionis tempore caesaris Ferdinandi in comitiis Augustanis anno 1555 inter status imperii concorditer erecte unde haec invasio tandem toleranda cum timore, ne sub hac premissione imperii, etiam alias sex parrochias eiusdem qualitatis, tamen adhuc catholicas, nobis eripiat, si nempe cum eo iure agere in camera imperii intendissemus; sicuti quidem in animo habuimus, sed ex allegato respectu maioris amissionis a theologis ac iuris consultis desuper consultis nobis serio dissuasum: tanti enim momenti hanc parrochiam non esse, ob salutem animarum inibi existentium ut eius iacturam sub metu amissionis aliarum, sex numero vindicare debeamus, quandoquidem incolae huius locialias haeretici, ludibrio parrochum nostrum habuere quibus tamen iura parrochiae prestare cogebantur, id quod vere erat sanctum proiicere canibus ideo iusto iudicio Dei putamus fugi sacrificium, et catholichismum tanquo ab indignis ibi sublatum esse. Et fundatur sani omne vis nostrum quod ibi contra Marchionem in effectu pertendere possumus in sola continuatione possessionis, ne unque vacua secerdote in vestito reperiatur, qua vacantia semel data, mox adest Marchio cum suis verbi ministris quemadmodum bonae memo: per decessori nostro episcopato Martino Martin von Schaumberg, 1560–1590 B. von Eichstätt: H.C. III 193.contingit que quod non investiterat, sed solum in commendam consimilem parrochiam in Gundelzhaiim Gundelsheim ca 40 km nordwestlich von Eichstätt.sitam sacerdoti contulerat, exclusus est tanquam mercenarius non verus parochus, ac poss. per Marchionem temporalem supremum dominum uri predicanti max et facto data sit. In proposita vero parrochia nuper erepta huc pretextus (?) vacantia fuit que parrochus metu apphensionis ob excessus de quibus demum postea certo cognovimus ab incolis quibusdam affectantibus lutheranismum territus aufugerit, unde mox curam parrochialem invaserunt. Nos vero illos in templo prevenimus, nam fugitiuo habito, ac parrochiam nobis resignante statim alteri possessionem in templo dedimus quem in hodiernii diem in loco sustentamus ac iussimus actus parrochiales exercere quousque vi pro hibeatur sicuti quidem postea marchioniste templum per nos clausum armata manu aperverunt et praedicantem intruserunt. Desuper Marchioni aliquotios que humanissime perscripsimus ac super ista spoliatione diutinae possessionis multis argtis conquesti conquesti sumus. Sed ipse allegat pacem religionis, in quo totus persistit ac nititur interim nostris mixti imperii subiectis tamen interdiximus ne haereticas conciones ac prophana adirent quam ergo nos in noxii ab ista obiecta omissione parrochiae ex his enarratis liquido apparet.

Et hec quidem habuimus que in defensionem nostram ad illa decem obiecta capita respondenda erat, diffusius fortassis que par est, sed coegit ad haec nos indignitas, et gravitas calumniarium, et malevolis, quos honori, et famae unius episcopae tam nequiter detrahere, et in odium bonorum ac indignationem denique sui magistratus pertrahere haud puduit; provinde per viscera misericordiae Dei nostri Ill.mum nuntium apostolicum obsecratum volumus hanc nobis singularem gratiam prestare dignetum, quo in notitiam aut horum huius detractionis tandem devenire valeamus, nempe ut innocentiam nostram Sanmae Sedi apostolicae tanto evidentius probare ac maledicentiam horii (?) hominum conicinare, liceat. Sin minus vero hac facere velit salerm apud Santmii nostrum Dominum, sacram quoque Caes. Mtem et amplissm collegium cardinalium defensionem nostram, uti per benigne promisit, in se suscipere famam at honorem nostrum tueri, haud gravitur, id quod nos quoad vixerimus, promereri de sua dominatione studebimus, insuper eum nos in conversatione episcopali, et administratione tam spualium quam temporalium geremus, ut uterque magistratus noster experiantur nos realem germanum virum, obedientem filium, ac fidelem servum usque ad extremum vitae spiritum, qua quidem intentione peculiare sacellum pro quotidiano misse sacreficio oratorio ac sepulchro nostro hoc ipso extruximus. Similiter cathechisticum dominicale exercitium pro inventute eiistadiana de peculio nostro instituimus, ac fundavimus pluraque alia misericordioso Deo vitam, et gran elargiente, cum tempore erigere in animo habemus. In quorum vium fidem, et evidens testimonium nos propria manu subscripsimus et secretum sigillum nostrum apponi curavimus. Datum in nostra solita residentia Montis Sancti Wilibaldi . . .