<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="L3_00238">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title level="s">Digitale Edition Grazer Nuntiaturberichte (1580-[1602])</title>
                <title type="iso-date" when-iso="1594-03-19" n="1">1594-03-19</title>
                <title level="a">238. Kobenzl an Aldobrandini - Wiener Neustadt, 1594 März
                    19</title>
                <author ref="http://d-nb.info/gnd/124343791">Kobenzl, Hans</author>
                <respStmt>
                    <persName>Kroissenbrunner Martin</persName>
                    <resp>Transkription und TEI-Kodierung</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName>Kofler Sabine</persName>
                    <resp>Lektorat</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName>Schopper Daniel</persName>
                    <resp>Beratung</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName ref="https://d-nb.info/gnd/13281899X">Kurz Stephan</persName>
                    <resp>Beratung</resp>
                </respStmt>
                <funder>
                    <persName ref="https://d-nb.info/gnd/1155422082">Gottsmann Andreas</persName>
                    <address>
                        <orgName>Historisches Institut beim Österreichischen Kulturforum in
                            Rom</orgName>
                        <street>Viale Bruno Buozzi 111-113</street>
                        <settlement>Rom</settlement>
                        <postCode>00197</postCode>
                        <country>Italien</country>
                    </address>
                </funder>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <publisher>Austrian Centre for Digital Humanities and Cultural Heritage</publisher>
                <pubPlace>Vienna</pubPlace>
                <date when="2024">2024</date>
                <availability>
                    <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.de">
                        <p>Sie dürfen: Teilen – das Material in jedwedem Format oder Medium
                            vervielfältigen und weiterverbreiten Bearbeiten – das Material remixen,
                            verändern und darauf aufbauen und zwar für beliebige Zwecke, sogar
                            kommerziell.</p>
                        <p>Der Lizenzgeber kann diese Freiheiten nicht widerrufen solange Sie sich
                            an die Lizenzbedingungen halten. Unter folgenden Bedingungen:</p>
                        <p>Namensnennung – Sie müssen angemessene Urheber- und Rechteangaben machen,
                            einen Link zur Lizenz beifügen und angeben, ob Änderungen vorgenommen
                            wurden. Diese Angaben dürfen in jeder angemessenen Art und Weise gemacht
                            werden, allerdings nicht so, dass der Eindruck entsteht, der Lizenzgeber
                            unterstütze gerade Sie oder Ihre Nutzung besonders. Keine weiteren
                            Einschränkungen – Sie dürfen keine zusätzlichen Klauseln oder technische
                            Verfahren einsetzen, die anderen rechtlich irgendetwas untersagen, was
                            die Lizenz erlaubt.</p>
                        <p>Hinweise:</p>
                        <p>Sie müssen sich nicht an diese Lizenz halten hinsichtlich solcher Teile
                            des Materials, die gemeinfrei sind, oder soweit Ihre Nutzungshandlungen
                            durch Ausnahmen und Schranken des Urheberrechts gedeckt sind. Es werden
                            keine Garantien gegeben und auch keine Gewähr geleistet. Die Lizenz
                            verschafft Ihnen möglicherweise nicht alle Erlaubnisse, die Sie für die
                            jeweilige Nutzung brauchen. Es können beispielsweise andere Rechte wie
                            Persönlichkeits- und Datenschutzrechte zu beachten sein, die Ihre
                            Nutzung des Materials entsprechend beschränken.</p>
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <seriesStmt>
                <p>Machine-Readable Transcriptions of the Correspondence of the Nuncio in Graz
                    (1580-[1602])</p>
            </seriesStmt>
            <sourceDesc>
                <biblStruct corresp="book">
                    <monogr>
                        <editor>
                            <persName ref="https://d-nb.info/gnd/118968440">Rainer Johann</persName>
                        </editor>
                        <respStmt>
                            <resp>Mitarbeit</resp>
                            <persName ref="https://d-nb.info/gnd/129201618">Noflatscher
                                Heinz</persName>
                            <persName>Rainer Christian</persName>
                        </respStmt>
                        <title type="main">Grazer Nuntiatur</title>
                        <title type="sub">Nuntiatur des Girolamo Portia und Korrespondenz des Hans
                            Kobenzl; 1592-1595</title>
                        <idno type="ISBN">3-7001-2964-5</idno>
                        <imprint>
                            <pubPlace>Wien</pubPlace>
                            <date>2001</date>
                            <publisher>
                                <orgName>Österreichische Akademie der Wissenschaften</orgName>
                                <orgName>Historisches Institut beim Österreichischen Kulturinstitut
                                    in Rom</orgName>
                                <persName>Bösel Richard</persName>
                                <persName>Fillitz Hermann</persName>
                            </publisher>
                            <respStmt>
                                <resp>Unterstützung bei Herausgabe</resp>
                                <orgName>Historische Landeskommission für Steiermark</orgName>
                            </respStmt>
                        </imprint>
                        <biblScope unit="volume" n="3">3. Band</biblScope>
                        <extent>
                            <measure unit="pages" quantity="484">484 Seiten</measure>
                        </extent>
                    </monogr>
                    <series>
                        <title type="main">Publikationen des Historischen Instituts beim
                            Österreichischen Kulturinstitut in Rom</title>
                        <title type="sub">Nuntiaturberichte</title>
                    </series>
                </biblStruct>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>
                            <lb/>Arch. Vat. F. Borg. III, vol. 68, f. 174r—176r, Orig.<lb/>Druck:
                            Horvat, Kobenzelovi 249—252.</collection>
                    </msIdentifier>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <profileDesc>
            <correspDesc n="L3_00238">
                <correspAction type="sent">
                    <persName ref="http://d-nb.info/gnd/124343791">Kobenzl, Hans</persName>
                    <date when="1594-03-19" n="1"/>
                    <placeName ref="http://www.geonames.org/2761353">Wiener Neustadt</placeName>
                </correspAction>
                <correspAction type="received">
                    <persName ref="http://d-nb.info/gnd/119284863">Aldobrandini, Cinzio</persName>
                </correspAction>
                <correspContext>
                    <ref type="belongsToCorrespondence" target="correspondence_047">Aldobrandini,
                        Cinzio - Kobenzl, Hans</ref>
                    <ref subtype="previous_letter" type="withinCollection" target="L3_00237.xml"
                        >237. Aldobrandini an Portia - Rom, 1594 März 12</ref>
                    <ref subtype="next_letter" type="withinCollection" target="L3_00239.xml">239.
                        Klemens VIII. an Ehzg Ferdinand - Rom, 1594 März 19</ref>
                    <ref subtype="previous_letter" type="withinCorrespondence"
                        source="correspondence_047" target="L3_00236.xml">236. Kobenzl an
                        Aldobrandini - Wiener Neustadt, 1594 März 8</ref>
                    <ref subtype="next_letter" type="withinCorrespondence"
                        source="correspondence_047" target="L3_00241.xml">241. Kobenzl an
                        Aldobrandini - Wiener Neustadt, 1594 März 26</ref>
                </correspContext>
            </correspDesc>
            <abstract>
                <p>Nachricht über Ermordung aller waffenfähigen Christen in Vác/Waitzen. Brief aus
                    Konstantinopel an ungarische Adelige und Hauptleute. Einnahme Nógráds bestätigt.
                    Geplante Belagerung von Gran/Esztergom. Lebensmittelversorgung der Armee.
                    Truppenzusammenziehung in Kanizsa für Vorstoß nach Berzence.</p>
            </abstract>
        </profileDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>
            <head n="238">Kobenzl an Aldobrandini - Wiener Neustadt, 1594 März 19</head>
            <div>
                <p>Sta note partì l’ordinario per Venetia. Hieri non hebbemo niente dal ser.mo
                    Mathias. Hogi scrive S. A. istessa al fratello ser.mo Massimiliano, che la notte
                    dei 8 di questo la fece ossediar Novigrado et offerir alli turchi perdono et la
                    vita se lo renderano.<note xml:id="FN3_00238_01" type="footnote">Siehe Nr. 228,
                        232.</note>A che non havendo resposto presto, et <pb xml:id="P3_0000299"/>S.
                    A. in quel mentre inteso, che a Vacia <note xml:id="FN3_00238_02"
                        type="footnote">Vác/Waitzen.</note>tutti li Christiani che potevano portar
                    l’arme erano tagliati a pezzi d’essi turchi, per tema, che non levassero l’arme
                    contra di loro in favor nostro, fece solicitar la dechiaratione d’esso presidio
                    a Novigrad. Et havendo essi più oltra indugiata, et pur finalmente offertosi di
                    voler rendersi con conditione come quelli de Fillek <note xml:id="FN3_00238_03"
                        type="footnote">Siehe Nr. 193, 203.</note>, S. A. gli fece responder, poiché
                    havevano indugiato tanto, che passessero pur cossì più inanzi, che S. A.
                    s’ingegnava di trattarli come meritano, et che quella notte haveva fatto tirar
                    dentro balle grande 150, che molto li spaventavano. Et S. A. era ressoluta di
                    pigliar la forteza con forza, et amaciarli col aiuto d’Idio tutti in vendetta
                    delli christiani morti a Vacia, terra principale, et che haveva antiquamente
                    vescovo, del quale io anchora me ricordo, che era zio del Sbardelato già vescovo
                    di Cinque Chiese, ma apostata, <note xml:id="FN3_00238_04" type="footnote"
                        >Onkel: Augustinus Sbardellatus Bischof von Vác 1550—1553; Neffe: Andreas
                        Dudicius Sbardellatus 1564 Bischof von Pécs/Fünfkirchen, 1567 geheiratet:
                        H.C. III, 280; Rainer, NB II/8, 180 f.</note>che si maritò con una
                    Sborouski, et morse a Vratislavia, trovandosi S. S.tà a Bithumb, nella
                    trattatione fra noi et li Polachi. <note xml:id="FN3_00238_05" type="footnote"
                        >Klemens VIII. war als Kardinallegat zur Beilegung des polnischen
                        Thronfolgestreites 1589 in Beuthen, wo sich auch Kobenzl aufhielt:
                        Noflatscher 163.</note></p>
                <p>Ho voluto scriver hogi tal cossa a V. S. Ill.ma, et se venirà altro lo continuarò
                    fin a sabbato futuro.</p>
                <p>Gli mando qui una copia di certa lettera scritta da Constantinopoli in Hungaria
                    alli magnati et capitanei. La può esser forse finta. Ma mi pareva degna d’esser
                    mandata a V. S. Ill.ma sia come si voglia.<note xml:id="FN3_00238_06"
                        type="footnote">Siehe unten. Beilage.</note>L’hungari affermano, che la sia
                    vera et scritta da Constantinopoli. Dio sa la verità alla quale me remetto. 13.
                    martii.</p>
                <p>Sta notte passata è venuto un corriere di S. A. da Novigrado, il quale ha portato
                    la bona nova della presa di quella forteza. Dio N. S. ne sia ringratiato. Io ho
                    voluto transferir la lettera in italiano, accioché V. S. et principalmente S.
                    S.tà intenda la cossa iustamente, che senza fallo variamente sarà qua et là
                    scritta. S. S.tà et V. S. Ill.ma sopra di me, possono seguramente creder alla
                    mia translatione.<note xml:id="FN3_00238_07" type="footnote">Nicht
                        vorhanden.</note></p>
                <p>Il presidente<note xml:id="FN3_00238_08" type="footnote">Hofkriegsratspräsident
                        D. Ungnad.</note>mi scrive, che i dissegni ulteriori tirano a Strigonio. Io
                    li respondo che non passaria di qua il Danubio, ma che tiraria verso Vacia et la
                    destrueria tutta, per vendicar la morte delli trucidati christiani, et <pb
                        xml:id="P3_0000300"/>poi a Pesto di rimpeto a Buda di là del Danubio, il
                    qual è un luogo aperto, rico et mercadantile, et ha il ponte sopra il Danubio
                    verso Buda, il quale poi passaria non trovando ostaculo, et saria in mano loro
                    d’ossediar Buda, Strigonio o Alba Regia, che sono in un triangulo di sei legue
                    magiormente referendo tutte le spie, che in Buda et per tutto non siano più di
                    5000 turchi tutti bisogni, essendo stati amazati i veterani ianizari et altri di
                    frontiera. <note xml:id="FN3_00238_09" type="footnote">Gran/Esztergom wurde ohne
                        Erfolg belagert: Jorga III, 300.</note>14. martii.</p>
                <p>17.martii. Hoggi sono venute patente dal ser.mo Mathias nelle quale conforta
                    tutti a condurli vittuvaglia, tirando S. A. verso Comaronio, per passar di qua
                    il Danubio, et andar al ossedio di Strigonio o Alba Regale; et promette a tutti
                    la franchisia di datii gabelle et simil cosse.</p>
                <p>Hoggi anchora si rauna a Canisa il sig. conte de Serin col sig. Nadasdi, Buthiani
                    et altri principali con li nostri de Stiria et Schiavonia, cossì anchora con li
                    contadi che sono tra la Drava et il Danubio universalmente, per andar poi senza
                    indugia alla espugnatione de Bersenze et Segesth, dali quali sonno molto
                        infestati.<note xml:id="FN3_00238_10" type="footnote">Berzence und Segesd.
                        Siehe Nr. 242.</note>La cossa non andarà in longo, per il mancamento della
                    vittuvaglia. Dio sia lor adiutor, et conceda, che possan far cossa segnalata, et
                    io poi scriverla a S. S.tà et a V. S. Ill.ma . . .</p>
                <p>(Beilage: Brief angeblich aus Konstantinopel)</p>
                <p>Principibus christianis regni Hungariae magnatibus arcium praesidiorumque
                    capitaneis et toti ordini militari salutem a Deo. Notum est omnibus, quam
                    impense studet diabolus a pietate Dei viventis unumquemque avertere. Quod ex
                    historia Jobi liquido cognosci potest. Sic Turca infidus qui si aliquid in
                    assequi non valet, ut homines muneribus corrumpat in more habet, quod si tali
                    via nihil efficit, fede interposita rem agreditur, iurat per fidem caesaris sui,
                    bassarum, begorum et voiivodarum, sed id ad quod se obligat, non servat, sed
                    fidei iuramentum violat. Si quas tali ratione arces occupare potest, eas quidem
                    apprehendit, militem autem interficit aut ad durissimam captivitatem abducit.
                    Miles quisque exemplo multarum arcium tali modo fraudulenter occupatorum,
                    evidens pro se documentum habere potest. Stephanus Losanzkhi cum omnibus suis
                    apud Temeshvarium occisus est. Idem apud Iulam factum, ubi eorum fides est, quam
                    ne patrie, ne principi eam servant. Anno superiori Hassan bassa arces Bissek et
                    Hraistoviza fide interposita cepit, plebs in servitutem abducta est. Eorum vero
                    qui praeerant ex precipuis quatuor huc adducti honorifice in caesaris divanum
                    inducti et muneribus ornati sunt. Quid, paulo post ad triremes damnati, unus
                    eorum moritur, <pb xml:id="P3_0000301"/>cadaveri ambae manus abscisae quarum
                    plagis reliqui ad impellendas triremes coguntur et nunc illic cruciantur.</p>
                <p>Si consuevit Deus ab hominibus ob infidelitate poenas exigere, ponite vobis pro
                    exemplo ante oculos heroem Nicolaum Serinii, pugnavit is ad mortem usque pro
                    Sigetio. Non est is mortuus, sed vivit in perpetuum.</p>
                <p>Quid Turca obtinuit, omnia fere per fraudem. Princeps vester ne parcat sumptibus,
                    praeparet militem ad bellum, praesidiis obsidionum tempore subveniat. Laudetur
                    Dei nomen. Eos a quibus potissimum vobis metuendum fuerat cecidistis: bassam
                    Sinam strangulatum iri arbitros, caesar aere bellum indixit, opinior illum
                    Hadrianopolim usque iturum, quoniam gens ut in expeditionem proficiiscatur cogi
                    non potest, adeo est per terrefacta. Ferhat bassa alter vezirius est exiturus,
                    nihil timete, quoniam vilem admodum et inermem militem est habiturus, quod robur
                    eorum erat, interfecistis, et in posterum interfecietis. Nullum ex eis pro vivo
                    conservetis liberam eos depredandi potestatem concedite. Princeps militem bene
                    solvat, unanimes sitis, mutuo vos diligatis, Deus vos adiuvaturus est. Arces
                    fide intercedente, Turcis ne tradatis ad mortem potius pugnandum. Bassa dictus
                    Ferhat etiam Persam per fidem decepit, non virtutte vicit, nihil eius fidei
                    credite. Dei benigna voluntas sit vobiscum. Constantinopoli dominica post festum
                    Luciae 1593. Haec ideo vos scire volui, ut ne desitis vobis ipsis, oro, ut ad
                    omnia confinia copiam harum transmittatis, et principi vestro ad cognoscendum
                    detis. Hic capitanei praesidiorum intelligentes fortasse minus credent Turcis
                    infidis. Horum exempla ad omnia confinia si quis mutuo alius ad alium non
                    transmiserit anathema sit coram Deo. Qui nunc pro ianizariis conscribuntur
                    nunquam usum bombardarum habuerunt, sunt ex iis pueri qui per decimationes
                    colligantur conscripti.</p>
                <p>Inscriptio letterarum: Christianis principibus regni Hungariae magnatibus arcium
                    capitaneis ac militibus dominis observantibus.</p>
            </div>
        </body>
    </text>
</TEI>
