Brieftext

Sub initium huius mensis peracto iam Labacensis commissionis negotio mihi demandato a ser.mo archiduce Maximiliano etiam ad suscipiendum in hoc sui novi regiminis initio pro more a provincia Carniolae fidelitatis iuramentum,¹Graecium rediens Ill.mae D. Vestrae literas accepi, ²plenas humanitatis in me zelique ardentissimi in augmentum catholicae religionis, cum potissimum in oblata occasione me acrius inflamare contendit, ne religionis causa detentum quendam Alexandrinum, ullo modo patiar pristinae restitui libertati. ³Ego vero quo semper animo in haeresum extirpationem, et fidei catholicae propagationem fuerim praeterquam quod id testatur institutum vitae meae et perplura hactenus pro ecclesiae maiestate denuo vindicanda a me praestita opera malo ea ab aliis Ill.mae D. V. quam a me ipso commemorari. Porro negotium Alexandrini quod attinet cum procul omni dubio existimandum sit, cum qui captivitatem illius Ill.mae D. V. significavit, etiam subsequutae eiusdem ₂₆₂relaxationis successum, hactenus celeri cursore illuc perscripsisse; ex quo eo quidem maioris culpae meae suspicio apud Ill.mam D. V. inprimis vero S. S.tem nondum de successu edoctam exorta erit, quo magis vel mei muneris est, tamquam pastoris, commissi mihi a S. Sede Apostolica gregis salutem tueri, vel sibi iam persuasum fortasse fuit, in me uno situm prohibere aut admittere retenti Alexandrini restitutionem; cogor nunc ad necessariam inocentiae meae defensionem, et ut dem testimonium veritati omnisque tollatur in posterum cuivis occasio detrahendi, pro perfecta informatione V. Ill.mae D. brevissime totam huius facti seriem explicare. Sicut enim impudens est, qui, quod admisit manifestum scelus, diluere conatur, sic stupidus, et plane contemnendus, qui sibi criminis alicuius notam in re potissima gravissima falso iniuri patitur, nec se com facillime posset purgat aut tuetur.

Cum ergo mecum quidam ex illustrioribus Carniolae proceribus ad recipiendum pro more a provincia illa Carniolae fidelitatis iuramentum a ser.mo archiduce destinatus, hanc ob rem Labacum (quae eius provinciae metropolis et mea cathedralis est) appulisset, penes ipsum ego non meam sed S. Ser.tis in hoc actu personam repraesentans et propositurus varios summi momenti articulos commune patriae bonum concernentes, pro evitanda videlicet imminentis cladis calamitate, quam Turca, nobis iam heu nimium proximus et saevissimus hostis illi potissimum regioni minabatur, cum stata die Labaci in aede mea episcopali omnium ordinum adventum per multas horas, ultra debitum et consuetum tempus sustinerem, et causam morae huius inopinatae ne somniantes aut suspicantes quidem, differre actum hunc in sequentem lucem, non sine summo animi dolore et gravi rerum publicarum impedimento, meditaremur enim tandem omnes ordines sero omnino adveniunt nobisque nil tale cogitantibus, quaerula, acerba et ad seditionem composita oratione exponunt: Andream Alexandrinum civem Labacensem, quadraginta iam circiter annis, eius civitatis incolam (ut qui prope puer illuc diverterat) iuris accipiendi causa, propter quasdam controversias, quae sibi cum subditis Bledensibus intercedebant,⁴Bledam ad ill.mum d. Sigismundum comitem Turrianum, ⁵eius loci, pro tempore iusdicentem, profectum, ibidem a dicto d. comite, non retentum modo, verum etiam extra provinciam iam amandatum. Negare se idcirco homagium unquam praestituros, ni doceantur, cur in primis, et cuiusnam deinceps, id sit authoritate factum. Novum id esse, et ante hoc tempus inauditum, cives suos incognita causa capi et alio transmitti, omnino intolerandum. Extra omnem vero rationem externo, ₂₆₃inevitabili et periculosissimo bello praeforibus existente interni belli nunc incendia excitare, minari demum dira et extrema quaevis in quemquam catholicorum nisi praedictus civis ilico civitati restituatur. In hoc debili adhuc quem scire debet Ill.mae D. V. in illa provincia partis catholicae statu, ilico minas compescuimus et publicum furorem, qua par erat prudentia atque celeritate pro munere nostro a cervicibus catholicorum avertimus; quod non minimi periculi atque laboris opus et industriae fuit, brevi tempore impetum praesertim, populi bellicae multorum capitum, omnino sedasse; et ut de authore causaque retentionis innotesceret, expeditur ad d.m comitem eodem momento nuncius, interim rerum omnium executione suspensa. Rescribit d. comes archiducali mandato se fecisse, quae fecit, nulla penitus religionis habita mentione, multo minus id de S. S.tis mente factum esse. Admirari primum proceres, mox easdem literas annexas uberioribus suis precibus ad ser.mum archiducem per veredarium transmisimus. Ser.mus archidux eodem momento, sicut id, in suis provinciis absque suo non mandato modo, verum ne scitu quidem factum, per eundem cursorem declaravit cavitque decreto, ut detentus Alexandrinus, ne quid deterius, quod parum aberat, inoportuno omnino tempore, contingeret ilico civitati restitueretur, quam suam firmam stabilemque voluntatem, secundis, tertiisque archiducalibus sanctionibus, continuatis cursoribus expressit, quarum vigore, pacata omnia, receptum a provincia iuramentum nec non restituttus tandem civitati Alexandrinus.

Ex hac mea fidelissima totius negotii narratione, confido Ill.mam D. V. probe statum huius causae cognituram; et non modo admissuram has aequissimas defensiones meas contra diversam fortassis hac de re cuiuscunque relationem sed actionum nostrarum rationem suo quoque sapientissimo iudicio probaturam. Equidem si maturius re adhuc integra a d. comite intellixissem, illam fuisse S.mi mentem atque dispositionem aut non ob civilem aliquam causam, uti omnino existimabam, sed propter haereticam pravitatem Alexandrinum detineri; alia profecto et omnino diversa via tanti ponderis opus direxissem, prout, Deo teste bonisque omnibus, nulli omnino labori parco, ut quantum in hac gravi rerum omnium perturbatione fieri potest, tantum semper, quod iam etiam immortalis Dei benignitate fit, res nostrae capiant incrementi.

Diffiteri quidem nec debeo nec possum, Labacensem civitatem aegerrime languere, hoc me tamen mirum in modum solatur, et meliora indies, imo optima quaevis sperare iubet, hanc urbem longe gravius adhuc superiore annorum cursu decubuisse, tunc scilicet, cum nulla ferme eius salutis spes amplius proposita videbatur. Nostris tandem post Deum consiliis et conatibus factum est (multa alia silentio praeteribo) ut quod erat optandum potius quam sperandum (absit verbo iactantia) omnia ₂₆₄ferme publica civitatis munera ex haereticorum unquibus diversimode erepta, quae iam pridem in quasi possessione corundem sibi esse videbantur, nunc per catholicos homines, maximo proborum solatio et improborum timore atque moestitia administrentur, quo unico veluti gradu in pristinum statum reduci catholica religio in his partibus posse videtur.

Huc accedit illa mea recens, de erigendo in dicta civitate, Societati lesu collegio apud S. B.em quam humillima et ardens tractatio de qua sicut Ill.mae D. V. supplex scripsi;⁶sic etiam plurimum eam suo consilio atque patrocinio poterit adiuvare, ut ex seminibus per patres Societatis illius ad hoc potissimum orbi ab immortali Deo concessos, in illa provincia dispergendis, paucis annis vertentibus, viri graves, et renascenti catholicismo necessarii, quorum nunc inopia summopere laboramus, pullulent et tandem fructus uberrimi colligantur.

Porro, quid inter caetera in Cilliensi civitate huius Styrianae provinciae, paucos ante menses ad propagandum ecclesiae catholicae statum, Deo interim causam suam iuvante, praestiterimus,⁷eo quod publicorum magistratuum officia in catholicos transtulimus et alibi pro negotio fidei persaepe maximis cum molestiis atque manifesto vitae discrimine effecimus, aliis id exarandum relinquo, idem nuper quoad personam Alexandrini praestassemus, quando tempestive mens S. B.nis mihi innotuisset. Quam firmam et perpetuam voluntatem meam et universa a me superius perscripta, quemadmodum per Ill.mam D. V. S.mo D. N. indicarii vehementer cupio, ne quis, me tacente, vim inferat veritati, ita quoque humillime posco, hos pios conatus meos, divino et incomparabili S.mae S. B.nis gratiae, patrocinii subsidio communiri et has infoelices provincias, quae iam incipiunt veritatis lumen aliquo modo recognoscere, haeretica licet adhuc ex parte labe conspersas, nihilominus paterno commiserationis affectu amplecti, et apostolica solicitudine ut hactenus fecit, etiam num fovere . . .