Briefnr. 238

Kobenzl an Aldobrandini - Wiener Neustadt, 1594 März 19

Band 3

Regest

Nachricht über Ermordung aller waffenfähigen Christen in Vác/Waitzen. Brief aus Konstantinopel an ungarische Adelige und Hauptleute. Einnahme Nógráds bestätigt. Geplante Belagerung von Gran/Esztergom. Lebensmittelversorgung der Armee. Truppenzusammenziehung in Kanizsa für Vorstoß nach Berzence.


Archiv

Arch. Vat. F. Borg. III, vol. 68, f. 174r—176r, Orig.
Druck: Horvat, Kobenzelovi 249—252.


Sta note partì l’ordinario per Venetia. Hieri non hebbemo niente dal ser.mo Mathias. Hogi scrive S. A. istessa al fratello ser.mo Massimiliano, che la notte dei 8 di questo la fece ossediar Novigrado et offerir alli turchi perdono et la vita se lo renderano.1A che non havendo resposto presto, et 299S. A. in quel mentre inteso, che a Vacia 2tutti li Christiani che potevano portar l’arme erano tagliati a pezzi d’essi turchi, per tema, che non levassero l’arme contra di loro in favor nostro, fece solicitar la dechiaratione d’esso presidio a Novigrad. Et havendo essi più oltra indugiata, et pur finalmente offertosi di voler rendersi con conditione come quelli de Fillek 3, S. A. gli fece responder, poiché havevano indugiato tanto, che passessero pur cossì più inanzi, che S. A. s’ingegnava di trattarli come meritano, et che quella notte haveva fatto tirar dentro balle grande 150, che molto li spaventavano. Et S. A. era ressoluta di pigliar la forteza con forza, et amaciarli col aiuto d’Idio tutti in vendetta delli christiani morti a Vacia, terra principale, et che haveva antiquamente vescovo, del quale io anchora me ricordo, che era zio del Sbardelato già vescovo di Cinque Chiese, ma apostata, 4che si maritò con una Sborouski, et morse a Vratislavia, trovandosi S. S.tà a Bithumb, nella trattatione fra noi et li Polachi. 5

Ho voluto scriver hogi tal cossa a V. S. Ill.ma, et se venirà altro lo continuarò fin a sabbato futuro.

Gli mando qui una copia di certa lettera scritta da Constantinopoli in Hungaria alli magnati et capitanei. La può esser forse finta. Ma mi pareva degna d’esser mandata a V. S. Ill.ma sia come si voglia.6L’hungari affermano, che la sia vera et scritta da Constantinopoli. Dio sa la verità alla quale me remetto. 13. martii.

Sta notte passata è venuto un corriere di S. A. da Novigrado, il quale ha portato la bona nova della presa di quella forteza. Dio N. S. ne sia ringratiato. Io ho voluto transferir la lettera in italiano, accioché V. S. et principalmente S. S.tà intenda la cossa iustamente, che senza fallo variamente sarà qua et là scritta. S. S.tà et V. S. Ill.ma sopra di me, possono seguramente creder alla mia translatione.7

Il presidente8mi scrive, che i dissegni ulteriori tirano a Strigonio. Io li respondo che non passaria di qua il Danubio, ma che tiraria verso Vacia et la destrueria tutta, per vendicar la morte delli trucidati christiani, et 300poi a Pesto di rimpeto a Buda di là del Danubio, il qual è un luogo aperto, rico et mercadantile, et ha il ponte sopra il Danubio verso Buda, il quale poi passaria non trovando ostaculo, et saria in mano loro d’ossediar Buda, Strigonio o Alba Regia, che sono in un triangulo di sei legue magiormente referendo tutte le spie, che in Buda et per tutto non siano più di 5000 turchi tutti bisogni, essendo stati amazati i veterani ianizari et altri di frontiera. 914. martii.

17.martii. Hoggi sono venute patente dal ser.mo Mathias nelle quale conforta tutti a condurli vittuvaglia, tirando S. A. verso Comaronio, per passar di qua il Danubio, et andar al ossedio di Strigonio o Alba Regale; et promette a tutti la franchisia di datii gabelle et simil cosse.

Hoggi anchora si rauna a Canisa il sig. conte de Serin col sig. Nadasdi, Buthiani et altri principali con li nostri de Stiria et Schiavonia, cossì anchora con li contadi che sono tra la Drava et il Danubio universalmente, per andar poi senza indugia alla espugnatione de Bersenze et Segesth, dali quali sonno molto infestati.10La cossa non andarà in longo, per il mancamento della vittuvaglia. Dio sia lor adiutor, et conceda, che possan far cossa segnalata, et io poi scriverla a S. S.tà et a V. S. Ill.ma . . .

(Beilage: Brief angeblich aus Konstantinopel)

Principibus christianis regni Hungariae magnatibus arcium praesidiorumque capitaneis et toti ordini militari salutem a Deo. Notum est omnibus, quam impense studet diabolus a pietate Dei viventis unumquemque avertere. Quod ex historia Jobi liquido cognosci potest. Sic Turca infidus qui si aliquid in assequi non valet, ut homines muneribus corrumpat in more habet, quod si tali via nihil efficit, fede interposita rem agreditur, iurat per fidem caesaris sui, bassarum, begorum et voiivodarum, sed id ad quod se obligat, non servat, sed fidei iuramentum violat. Si quas tali ratione arces occupare potest, eas quidem apprehendit, militem autem interficit aut ad durissimam captivitatem abducit. Miles quisque exemplo multarum arcium tali modo fraudulenter occupatorum, evidens pro se documentum habere potest. Stephanus Losanzkhi cum omnibus suis apud Temeshvarium occisus est. Idem apud Iulam factum, ubi eorum fides est, quam ne patrie, ne principi eam servant. Anno superiori Hassan bassa arces Bissek et Hraistoviza fide interposita cepit, plebs in servitutem abducta est. Eorum vero qui praeerant ex precipuis quatuor huc adducti honorifice in caesaris divanum inducti et muneribus ornati sunt. Quid, paulo post ad triremes damnati, unus eorum moritur, 301cadaveri ambae manus abscisae quarum plagis reliqui ad impellendas triremes coguntur et nunc illic cruciantur.

Si consuevit Deus ab hominibus ob infidelitate poenas exigere, ponite vobis pro exemplo ante oculos heroem Nicolaum Serinii, pugnavit is ad mortem usque pro Sigetio. Non est is mortuus, sed vivit in perpetuum.

Quid Turca obtinuit, omnia fere per fraudem. Princeps vester ne parcat sumptibus, praeparet militem ad bellum, praesidiis obsidionum tempore subveniat. Laudetur Dei nomen. Eos a quibus potissimum vobis metuendum fuerat cecidistis: bassam Sinam strangulatum iri arbitros, caesar aere bellum indixit, opinior illum Hadrianopolim usque iturum, quoniam gens ut in expeditionem proficiiscatur cogi non potest, adeo est per terrefacta. Ferhat bassa alter vezirius est exiturus, nihil timete, quoniam vilem admodum et inermem militem est habiturus, quod robur eorum erat, interfecistis, et in posterum interfecietis. Nullum ex eis pro vivo conservetis liberam eos depredandi potestatem concedite. Princeps militem bene solvat, unanimes sitis, mutuo vos diligatis, Deus vos adiuvaturus est. Arces fide intercedente, Turcis ne tradatis ad mortem potius pugnandum. Bassa dictus Ferhat etiam Persam per fidem decepit, non virtutte vicit, nihil eius fidei credite. Dei benigna voluntas sit vobiscum. Constantinopoli dominica post festum Luciae 1593. Haec ideo vos scire volui, ut ne desitis vobis ipsis, oro, ut ad omnia confinia copiam harum transmittatis, et principi vestro ad cognoscendum detis. Hic capitanei praesidiorum intelligentes fortasse minus credent Turcis infidis. Horum exempla ad omnia confinia si quis mutuo alius ad alium non transmiserit anathema sit coram Deo. Qui nunc pro ianizariis conscribuntur nunquam usum bombardarum habuerunt, sunt ex iis pueri qui per decimationes colligantur conscripti.

Inscriptio letterarum: Christianis principibus regni Hungariae magnatibus arcium capitaneis ac militibus dominis observantibus.


Fußnoten

  • 1 Siehe Nr. 228, 232. 
  • 2 Vác/Waitzen. 
  • 3 Siehe Nr. 193, 203. 
  • 4 Onkel: Augustinus Sbardellatus Bischof von Vác 1550—1553; Neffe: Andreas Dudicius Sbardellatus 1564 Bischof von Pécs/Fünfkirchen, 1567 geheiratet: H.C. III, 280; Rainer, NB II/8, 180 f. 
  • 5 Klemens VIII. war als Kardinallegat zur Beilegung des polnischen Thronfolgestreites 1589 in Beuthen, wo sich auch Kobenzl aufhielt: Noflatscher 163. 
  • 6 Siehe unten. Beilage. 
  • 7 Nicht vorhanden. 
  • 8 Hofkriegsratspräsident D. Ungnad. 
  • 9 Gran/Esztergom wurde ohne Erfolg belagert: Jorga III, 300. 
  • 10 Berzence und Segesd. Siehe Nr. 242.