Brieftext

Dilecte. Diu esse quod gravi cum animi nostri molestia audimus monasterium monialum Aquileiae,¹omni regulari disciplinat obiecta, tanta licentia, et dissolutione corrupta esse, ut nisi efficiore medicina salutaris reformationis quam citissime adhibeatur, eius salus prope modum desperata sit, neque vero nobilitati tuae ignotum esse arbitramur, qua bonorum offensione et scandalo vitam degant moniales illae, quae sanctae vocationis et professionis oblitae et fidei, quam caelesti sponte dederunt posse desideria curis . . . abeuntes, taetrum . . . mortis odorem undique effundunt, cum potus odorem vitae in omni castitate et sanctitate efflore deberent. ²

Et haec quidem incommoda, et abritus, quos nostra pastoralis sollicitudine minime dissimulare potest, tibi quoque non probari, certo de tua nobis pietate persuademus, quemadmodum et illud, quod zelatum nobis est, te non modo consentiente, sed invito aut etiam ignoto . . . fieri credimus . . . ministros vestros, qui in locis vicinis et propriuquis sunt, fovere variis artibus dissolutos monalium mores, his enim Austriacis ministris,³qui te inclytae familiae vestrae nomine, et auctoritate abutantur ob diversas normales rationes, aut quod eorum aliqui a catholica religione sint alieni, gratum est, monasterium illud in eadem corruptela permanere, et per viciosa liberare, qui certe tamquam operarii satanae a te sunt coercendi, qui pro tua prudentia optime intelligis quam alieno tempore Die iracundia vehementius irritetur, nam animae fideles et praesertim sacrarum virginum, quae Deo dictae sunt, . . . , templa in quibus per gratiam ₃₇₉inhabitare vult Spiritus Sanctus, haec igitur qui violaverit, aut ne castae et religiosae vitae cultu intescant . . . , efficerit, et per necessariam reformationem prohibuerit, aut quovis modo impedierit, is divinum Maiestatem haedit gravissime, et sibi ipsi thesauri . . . iram in die irae, et iusti iudicii Dei. Iam vero ad moniales illas reformandas, non satis est eas visitari, et quae salutariae sunt, decervi, et praescribi, sed opus est . . . diligentia et assidua, et nusquam intermissa vigilantia alicuius, qui illa ipsa salutariter decreta, et praescripta vigore, . . . non in specie tantum. Sed re ipsa executi in habeant, et in morem ac consuetudinem iudicantur. itaque etsi facile et expetitum videretum uni alieni ex vicinis episcopis eius modi visitationis negocium committere, veteri tamen experimento comprobatuto . . .est; liberem . . . impendi, statim enim visitare reddenta moniales male assuatae ad eandem licentiam, et carnis liberatem redeunt, aut etiam . . . claustris impudentris perruptis, deteriores fiunt.

Quam ob rem te attente considerata, nihil opportunius esse censemus, quam si venerabilis frater noster patriarcha Aquileiensis monasterium illud visitet, . . . canonum, co. . . dicretis tantopere commendatam restituat, abitus remoneat, regularis vitae observantiam instauret, et denique noc agat, hoc curet, ut semel recte constituta perpetuo observanter fore enim et nos, et idem frater venerabilis spectamus, ut serio haec reformatio instituatur et illius . . . et primarii monasterii exemplo, cetera facilius reformentur quae in eadem dioecesi . . . nihil vero in eo perfugii habent monialis Aquileiae, quasi p. . . divis aliquid corum monasterio afferatum, ex Patriarchae visitationem, non enim ut Patriarcha visitandi munus illud esercet, sed ut noster, et Apostolicae sedis religionis nec tibi certe aut ullo ex Austriacis principibus id molestum esse potesse, quandoquidem et alia monasteria in ipsis ditionis vestrae locis iam visitaverit,⁴sine ulla iusta querela ille Augustae familiae vestrae se in primis addictum esse profitetur, nam quod patritius Venetus sit, ⁵aut sanctus filius, et illius nominatim, qui novo adversus Turcas propuquaculo muniendo, in his finibus profectus est, hoc certe nihil momenti apud nobilitatem tuam habiturum existimamus, ut propterea per necessarium visitationis opus impediatur, nam praeter illius perspectam bonitatem, et prudentiam episcopi et praesules nequaquam illius, aut alterius rei publicae membra sunt, sed nostra, et huius Sanctae Sedis, ex cuius praescripto munerum suorum functiones administrant. Te igitur fili unice di₃₈₀lecte paterne hortamur, et in Domino requirimus, ut pro tua singulari pietate, et divini honoris zelo tam salutare negocium omni studio adiuves, absit animi a tua praestanti virtute, et timorata conscientia, ut illud impedias quin potius de te nobis persuademus; ⁶quod impediemus ministros, ut dicebamus, tua auctoritate et imperio cernneabis . . . , ut intra suos se fines contineant, neque in rebus ecclesiasticis, et ubi de religiosis reformandis agitum . . . misceant, aut ullo modo, quorum ea cura esse impediant. Erit hoc tibi apud Deum, et homines bonos ad laudem, et augumentum gratiae, et meritorum cumulum, eius unigenito filii pretioso tan . . . redemptas, a via perditionis ad viam salutis reducere, sed et nobis quoque, qui te tota charitate amplectimur, rem facies sane valde gratam.